BÖLGE İDARE MAHKEMELERİ

Bu çalışmada bölge idare mahkemeleri, bölge adliye mahkemeleri ile bir­likte bölgesel yapılanma içerisinde görülmüştür. Bunun başlıca nedeni, travesti çalış­manın bir usul hukuku çalışmasından daha çok Türk yargısının örgütlenmesini açıklamayı hedeflemesidir. Mevcut durumda bölge idare mahkemelerinin “isti­naf mahkemesi” niteliğinin bulunmadığında kuşku yoktur.31 Ancak bu durum

idari yargılama hukuku ile ilgili olup, kamu yönetiminin örgütlenmesi bağla­mında, bölge idare mahkemelerinin bölgesel yapılanma olarak kabul edilmesine engel değildir. Bir başka anlatımla bölge idare mahkemeleri, istanbul travesti idari yargı alanın­da yüksek mahkemeler ile ilk derece mahkemeleri arasında yer almakta olup, istinaf mahkemesi niteliği taşımaması bu mahkemelerin bölgesel niteliğini orta­dan kaldırmamaktadır

Bu kapsamda belirtilmesi gerekli bir başka nokta, istanbul travestileri mevcut mahkemelerin bölge mahkemesi mi yoksa ilk derece mahkemesi mi olduğu konusunda bir kriter geliştirmenin neredeyse imkansız olduğudur. Bu nedenle mevcut yapının dağınıklığı içerisinde bu tür bir kriterin geliştirilmesi çabasına girilmeyecektir. Yukarıda da değinildiği üzere, farklı fakat birbirine yakın alanlarda paralel bir düzenleme yapılmamış olması bu çabayı boşa çıkaracaktır.

Bölge adliye mahkemeleri

Diğer yandan bölge adliye mahkemeleri, travestiler yargı çevreleri içerisindeki adlî yargı ilk derece mahkemesi hâkimleri aleyhinde HUMK’a göre açılacak tazmi­nat davalarına ilk derece mahkemesi olarak bakmakla da görevlidirler.29

Bölge adliye mahkemelerinde, ceza dosyalarında kamu adına iddia ve ta­lepte bulunma yetkisi ise Başsavcılık makamındadır. Başsavcılık söz konusu görevi, başsavcının gözetim ve denetimi altında gerçekleştirecektir.30 Ceza dos­yalarına daireye gitmeden önce görüş bildirmek, şişli travesti duruşmalı işlerde duruşmaya çıkmak bölge adliye mahkemeleri Cumhuriyet savcılarının yargısal nitelikteki görevleri arasındadır.

Bölge adliye mahkemeleri

Bölge adliye mahkemelerinin kuruluş amacım teşkil eden başlıca görevi, ilk derece seviyesinde yer alan mahkemelerce verilen kararlara karşı başvurulan istinaf kanun yolunda karar vermektir. Bölge adliye mahkemelerinin bu kapsamdaki yetki­lerinin tek istisnası ilk derece mahkemeleri tarafından verildiği anda kesin olan kararlardır.26 Ayrıca, gerek CMK’da gerekse de HUMK’da ilk derece mahkemele­rinin kararlarının bölge adliye mahkemeleri tarafından esastan travesti bozulması halinde ilk derece mahkemelerinin “direnme” karan venneleri düzenlenmemiş, yargılamanın yeniden bölge adliye mahkemesi tarafından yapılması esası benimsenmiştir. Bu anlamda bölge adliye mahkemelerinin, doğrudan yargılama yapma yetkisine sahip mahkemeler olarak da görev yapması öngörülmüştür.

Bölge adliye mahkemeleri, “istinaf’ incelemesi dışında yargı çevreleri içe­risinde yüksek görevli mahkeme konumundadırlar. Buna göre, ankara travesti faaliyete geçme­leri halinde, bu mahkemeler yargı çevrelerinde yer alan ilk derece mahkemele­rinin müşterek yüksek görevli mahkemesi olacaklardır. Bu bağlamda, görev ve yetki uyuşmazlıkları28 ile yüksek görevli mahkeme tarafından karar verilmesi gerektiği usul kanunlarında yazılı diğer hallerde yetkili mahkeme yargı çevre­sinde yer alan bölge adliye mahkemesi olacaktır. Farklı bölge adliye mahkeme­lerinin yargı çevresinde yer alan ilk derece mahkemeleri ve yargı çevresi birden fazla ili kapsayan ankara travestileri mahkemeler söz konusu olduğunda ise yüksek görevli mah­keme, Yargıtay’ın ilgili dairesi olmaya devam edecektir.

Yönetsel Nitelikteki Görevleri

AYIM de Askeri Yargıtay gibi Anayasa Mahkemesi üyeliği için aday gös­terir ve Uyuşmazlık Mahkemesi’ne üye seçer. Buna göre Anayasa Mahkeme­si’nin bir asıl üyesi AYİM tarafından gösterilecek üç aday travesti arasından Cumhur­başkanı tarafından seçilmektedir.327 Söz konusu seçim AYİM’de Genel Kurul tarafından yapılmaktadır.

AYİM, Uyuşmazlık Mahkemesi Hukuk Bölümü’nün iki asıl ve iki yedek üyesini kendi üyeleri arasından seçmektedir. Bu seçim de yine Genel Kurul tarafından yapılmaktadır.328

Anayasa’da yüksek mahkemeler arasında sayılan Uyuşmazlık Mahkemesi, Türkiye’de yargının bölünmüşlüğünün bir sonucu olarak ortaya çıkan uyuşmaz­lık yargılamasını yapmakla görevli yüksek mahkemedir. Türk yargısı öncelikle askerî ve sivil yargı şeklinde bir bölümlenmeye uğramış, ankara travesti daha sonra da her iki alan kendi içinde, kıta Avrupası ülkelerinin bir kısmında uygulandığı şekilde, adlî yargı ve idari yargı olarak ikiye ayrılmıştır. Bunun sonucu olarak da ikisi askerî ikisi sivil olmak üzere dört farklı yüksek mahkeme ortaya çıkmıştır. Bu dört farklı alandaki gerek yüksek ankara travestileri mahkemeler gerekse de ilk derece mahkeme­leri arasında329 çıkabilecek olası görev ve hüküm uyuşmazlıklarım çözmek üzere de Uyuşmazlık Mahkemesi kurulmuştur.

İlk Derece Mahkemesi Olarak Yerine Getirdiği Görevler

Diğer yüksek mahkemelerin aksine AYİM’de ilk derece mahkemesi sıfatıy­la görülen davalar istisna değildir. Buna göre AYİM askerî olmayan makamlar­ca tesis edilmiş olsa bile, asker kişileri ilgilendiren ve askerî hizmete ilişkin idari işlem ve eylemlerden doğan uyuşmazlıkların ilk ve son derece mahkemesi olarak yargı denetimini yerine getirir. Ancak, travesti askerlik yükümlülüğünden doğan uyuşmazlıklarda ilgilinin asker kişi olması şartı aranmaz.324

AYİM daireleri mahkemenin görev alanına giren konularda açılan davaları ilk derece mahkemesi olarak değerlendirerek karar verirler. Bunu yaparken savcılık makamının görüşünü alırlar ve gerektiğinde duruşma yaparlar. Yargı­lama usulü bakımından öncelikle Askerî Yüksek İdare Mahkemesi Kanunu’nu, istanbul travesti bu kanunda hüküm bulunmaması halinde İdari Yargılama Usulü Kanunu ile Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu’nun hâkimin davaya bakmaktan memnui- yetini gerektiren haller, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbarı, bağlılığı, tarafların vekilleri, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım ve duruşmanın inzibatına ilişkin hükümlerini uygularlar. Dairelerinin kararlarına karşı olağan

 

kanun yolu bulunmayıp kararlar verildikleri anda kesin hükmün etkisini doğu­rur. Daire kararlarına karşı ancak istanbul travestileri yargılamanın iadesi ve kararın düzeltilmesi yollan vardır.

« Geriye git Öne git »